تبلیغات
وب سایت رسمی ارکستر ملودی اردبیل - ساز قانون
 
وب سایت رسمی ارکستر ملودی اردبیل
به همرا ما شادترین و خاطره انگیزترین مجالس رابرای عزیزان تان بسازید. همراه شما در مجالس عروسی ، نامزدی ، حنابندان ، تولد و دیگر
صفحه نخست            تماس با مدیر            پست الکترونیک           RSS            ATOM

معرفی ساز قانون

قانون یكی از قدیمی ترین سازهای ایرانی است كه توانایی بیان گوشه های موسیقی ایرانی را دارد ولی متاسفانه مدت مدیدی است كه در سرزمین ما ناشناخته مانده ، در حالی كه در كشورهای همجوار سالهاست كه ازاین ساز استفاده شده است . تقریبا از نیم قرن پیش تا كنون، موسیقی دانان ایرانی به اجرای این ساز روی آورده اند ، اما با وجود اینكه زمینه كار اینان بر نغمه های موسیقی ایرانی مبتنی بوده است ، به دلیل تقلید ناآگاهانه از روش و سبك نوازندگی موسیقی عربی، این پندار اشتباه به وجود آمده كه ساز قانون عربی است و آن را باید به شیوه عربی نواخت، حال آنكه این سبك در قانون نوازی ، علاقه مند به موسیقی ایرانی را فرسنگها از شناخت اصول و ظرایف این ساز كه كاملا با موسیقی ایرانی منطبق است، دور می سازد. از آنجا كه نوازندگی بر روی هر ساز و بیرون كشیدن « نغمه » های گوناگون از آن ، گذشته از توانایی و مهارت نوازنده ، بستگی به امكانات و موانعی دارد كه در خود ساز و ساختمان آن نهاده شده است ، اینك باید اندیشید در ساز قانون كه قرنها خارج سرزمین ایران ، در كشورهای عربی زبان ، ترك زبان و ارمنی زبان ، بیرون از مسیر موسیقی ایرانی به رشد و تكامل خود ادامه داده و « بیانی » غیر ایرانی یافته است ، آیا می توان آن را به سازی با بیان موسیقی ایرانی و با امكاناتی ویژه اصول و ظرایف این موسیقی ، و با همان پرده بندیهای مخصوص آن تبدیل نمود؟

قانون

این تبدیل البته غیر ممكن نیست ، هر چند كه موسیقی دانان ، یعنی آن گروه از نوازندگان پنجاه ساله اخیر ، كه به معرفی این ساز و اجرای آن دست یازیده اند ، متاسفانه به فكر این تبدیل نبوده و قانون را كماكان به همان شیوه عربی اجرا كرده اند و جای بسی تاسف است كه برخی از نوازندگان پیش گفته ، حتی همان شیوه اجرایی را در تعلیم به شاگردان خویش به كار گرفته اند ، در نتیجه اصالت راستین و نخستین آن به مرور از میان رفته ولحنی غیر ایرانی از اجرای ساز قانون انتظار می رود . حال آنكه می توان با احساس مسئولیتی لازم شیوه نوازندگی این ساز را بر پایه نیاز موسیقی ایرانی منطبق كرد و بر این زمینه به آموزش و فراگیری این ساز پرداخت و شیوه های متداول در كشورهای همسایه را به كلی فراموش كرد . قانونهای فعلی موجود در ایران كه بر اساس پرده بندیهای خاص خود از كشورهای دیگر به سرزمین ما وارد شده و یا از روی همان الگوها در ایران ساخته شده اند ، هیچیك جوابگوی موسیقی ایرانی نیستند . این توضیحات ، از یك سو ظرایف موسیقی ما را به سادگی در اختیار نوازندگان و نو آموزان می گذارد تا به یاری آنها بتوانند قانونهای موجود را كه خارج از پرده بندی ایرانی است ، از راه كوك و تغییرات جزئی ، با پرده بندی این مجموعه تطبیق دهند و از سوی دیگر خود پیشنهادی همه جانبه است برای سازندگان ساز قانون كه از این پس ، این نكات را در نظر داشته باشند ، ضمنا یادآوری این نكته نیز لازم می نماید كه با پرده بندی پیشنهاد شده و امكاناتی كه این ساز می تواند در اختیار نوازنده بگذارد ، نه تنها می توان هر قطعه موسیقی ایرانی را در همه مقامها و دستگاهها به اجرا در آورد ، بلكه توان اجرای اغلب قطعات نوشته شده برای سازهای دیگر اعم از ایرانی یا غربی را نیز خواهیم داشت .

تاریخچة ساز قانون و مخترع آن

عده‌ای معتقدند كه مخترع این ساز فارابی است و برخی دیگر می‌گویند منشاء آن خراسان بوده و در قرن سیزدهم (میلادی) در موصل پیدا شده، هر چند هیچیك از این نظردهندگان دلیل بر ادعای خود ندارند. واقعیت این است كه در فرهنگ كلاسیك شرق، ردی از سازهای خانوادة سیتار پیدا نشده و سرمنشاء قانون نیز، مانند سرچشمة بسیاری از سازهای دیگر، تاریك مانده است. آنچه بیشتر محتمل می‌رسد اینكه قانون از سرزمینهای شرق نزدیك،, به اروپا رسیده و در كشورهای اروپایی با مكانیزه كردن آن، بزرگترین ساز كلاویه‌دار سیمی را ساخته و پرداخته‌اند...

سیمون ژارژی می‌نویسد:

كلمة «قانون» از نظر لغوی در زبان عربی، به معنای «قاعده» است ولی از نظر موسیقی، نام سازی است متعلق به خانوادة قدیمی سیتار (Cythare)، كه در قرون وسطا تحت عنوان Canon یا miocanon به اروپا آورده شد، این ساز دارای یك جعبة چوبی به شكل ذوزنقه است كه به وسیلة دو انگشت سبابه و دو مضراب (كه میان حلقه‌ای كه به انگشت كرده‌اند و خود انگشت قرار می‌گیرند) نواخته می‌شود.

برای نواختن ساز، آن را باید روی زانوها، یا روی میز قرار داد.

سیمهای ساز، به تعداد 72=3×24، به فواصل دیاتونیك كوك می‌شوند، برای تامین تغییرهای كوچك كافی است جهت «كلید»های كوچكی را كه برای هر صدا پس از گوشی كوك تعبیه شده، تغییر دهیم. قانون به مثابة همراهی كنندة آواز كمتر به كار می‌رود، ولی در شركت با اركستر، به همان خوبی عود صدا دهندگی دارد.

فارابی این ساز را هزار سال پیش، به صورت 45 سیمی اختراع و در کتاب خود «الموسیقی الکبیر» بیان کرده است. صفی الدین آن را «نزهه» نامیده است. امروزه در سراسر آفریقا و آسیا، ساز قانون از زدة سازهای سنتی و هنری اعراب به شمار می‌رود. قانون معمولاً توسط مردان (و استثنائاً به وسیلة زنان) اجرا می‌شود. تکنواز (سولیست) قانون، هر گاه با ارکستر همراهی می‌شود، در ردیف اول نوازندگان می نیشند و اگر در نقش همراهی با تکسرا اجرا کند، روبروی او قرار می‌گیرد که در این حالت نقش رهبر تکسرا را ایفا می‌کند.

قانون سازان مصری را می‌توان از صدها سال پیش، یکی از بهترین سازندگان آن معرفی کرد.

از لحاظ دسته بندی سازها قانون جزء سازهای زهی مترابی از آلات (ذرات الاوتار مطلق است و تعداد سیمهای آن در مجموع، از 63 تا 84 متغیر،م و قانون معمول در تركیه دارای 72 سیم است. سیمها از رودة گوسفند یا نوعی نایلون ساخته شده، كه به دور گوشیهایی كه وضع ستونی دارند، پیچیده می‌شوند.م وسیلة نواختن، مضرابی است كه توسط انگشتانه به انگشت سبابه می‌كنند. هر سه سیم قانون هم صدا كوك شده و یك صوت از آنها بر می‌آید، از این رو از قانون 72 سیمی، تنها می‌توان 24 صوت به دست آورد. قانون مصری 78 سیمی و 26 صوتی است.

سطح فوقانی قانون متشكل از پوششی چوبی، به شكل ذوزنقه است كه سمنت راست نوازنده، قسمتی كم و بیش باریك آزاد است كه به پنج خانة چهار گوش (طی ارتفاع ساز) تقسیم شده، روی آن پوست می‌كشند. ضلع سمت راست (به طول تقریبی 40 سانتیمتر) قائم به هر دو مبلغ موازی پیش گفته است و ضلع سمت چپ اضلاع موازی را به طور مورب قطع می‌كند. گاه چهار تكة جداگانه یا یك تكه، روی پوست خرك نصب می‌شود كه به پنج پایه در زیر پوست تكیه می‌كند. در طرف چپ نوازنده 26 گوشی سه تایی به طور عمودی، و 156 كلید تغییر دهندة كوچك مسی، یا از فلزی دیگر، قرار دارند به این ترتیب، بر روی هر سه سیم هم صدا، 16 كلید، در محلی كه سیمها به گوشیها می‌رسند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این كلیدها صدای ساز در هر سه سیم جداگانه، اندكی به دلخواه زیر و بم می‌شود، اما تنظیم كوك به وسیلة گوشیها صورت می‌گیرد. هر گاه نوازنده بخواهد در مقامی دیگر بنوازد، با دست چپ كلیدها را بالا یا پایین می‌برد و در همین حال با دست راست روی سیمها می‌نوازد.

نوازندة قانون در حالیكه روی صندلی نشسته است، ساز را در هنگام نوازندگی روی زانوی خود می‌گذارد (تا 50 سال پیش، ساز خیلی پایین‌تر از بدن نوازنده قرار می‌گرفت).

نوازنده دو دست خود را به فاصلة یك اكتاوروی ساز می‌گذارد و دست چپ اندكی دیرتر از دست راست به سیم زخمه می‌زند، در این حالت صوتی دو صدایی، و همنام به فاصلة اكتاو از ساز شنیده می‌شود.

اجزای تشكیل دهندة ساز قانون

1- جعبة ذوزنقه شكل ساخته شده از چوب

2- پرده گردان: كلیدهای كوچك و متحرك كه در سمت چپ ساز بعد از شیطانك نصب شده و باعث تغییر صدا می‌شود.

3- شیطانك

4- محل گرة سیمها

5- سیمها (هر سه سیم با یكدیگر همصدا كوك می‌شوند).

6- گوشی

7- خرك

8- پایة خرك

9- شبكه‌های صوتی

10- صفحة رو

11- صفحة زیر

12- ضلع كوچك

13- ضلع بزرگ

14- پوست

15- حلقه‌های مضراب

16- مضراب

17- كلید كوك

طریقة نشستن: برای نواختن قانون، آن را روی میزی كه تا اندازه ای به طرف نوازنه شیب داشته و با وضع نشستن متناسب باشد قرار داده، نوازنده مقابل آن می‌نشیند به طوری كه قاعدة بلند جعبه (كه سیمهای ضخیم دارد) در پایین و نزدیك به نوازنده قرار گیرد. میز از صندلی نوازنده كمی بلندتر (و بهتر است زیر آن خالی) باشد، به طوری كه درحالت نوازندگی اعضاء بدن به شكل زیر قرار گیرد:

1- ساعد با بازو یك زاویة قائمه تشكیل دهد.

2- پشت، كاملاً صاف باشد و به طرف جلو خم نشود.

3- آرنجها بیرون از بدن قرار نگیرد.

4- دستها روی سیمها تكیه نكند.

5- هر دو دست از شانه‌ها در حالت نواختن آزاد باشد. (به دست فشاری وارد نشود)

گاه ممكن است بنا به ضرورت مجبور به قرار دادن قانون بر روی پا باشیم.

در این شرایط یك پا را بر روی پای دیگر انداخته و ساز را روی پا قرار می‌دهیم.

حتی می‌توان روی زمین (به اصطلاح عامیانه چهار زانو) نشست و ساز را روی پاها قرار داد.

وسیلة نواختن:

عبارت است از دو حلقه فلزی که از جنس نقره، برنج و... که به طور پهن و مدور (به اندازه بند دوم انگشت نشانه) ساخته شده باشد.

مضرابهایی كه داخل حلقه قرار می‌گیرد از شاخ گاو، گوزن، بز كوهی و... ساخته شده است.

حلقه‌ها را در انگشت نشانه (بند دوم) قرار داده و مضراب را به طرف داخل دست، میان حلقه و انگشت جای می‌دهیم.

اندازة مضراب ساخته شده باید از نوك انگشت نشانه كمی بلندتر باشد و از زیر بند دوم انگشت، پایین‌تر نیاید.

طریقه مضراب زدن: ابتدا روی یكی از سیمها به وسیلة دست راست یا چپ ضربه‌ای بزنید (موقع مضراب زدن انگشتهای نشانه باید از بند آخر خم شود) به طوری كه وقتی مضراب سیم را لمس كرد صدایی كه از آن برمی‌خیزد صاف و شفاف باشد و این در صورتی امكان پذیر است كه هر سه سیم هم صدا در یك لحظه و هم زمان به صدا درآیند.

برای انتقال نیرو به مضراب در یادگیری مراحل اولیه، و هنگام مضراب زدن با دست راست و چپ باید انگشتی كه مضراب در آن جای دارد انگشت شست را لمس كند. این علم برای قوی شدن انگشت و مضراب موثر است، كه باید آن را در تمرینهای اولیه اموخت. در تمرینهای مربوط به مراحل بالاتر كه اجرای ساز رفته رفته سریع‌تر شده و حالتهای گوناگون به آن داده می‌شود، دیگر نیازی به تماس انگشت نشانه با شست نیست. در هنگام ضمراب زدن انگشت شست زیر انگشت نشانه قرار می‌گیرد. سایر انگشتان (سه انگشت دیگر) نه باید جمع و نه باز باشد (به حالت برداشتن مدادی كه به طور افقی در جایی قرار دارد).

طریقة اجرا:

برای نواختن ساز قانون معمولاً دو طریقه به كاربرده می‌شود:

1- دستها در طرفین: هنگام اجرای ساز، دست راست به موازات پوست قانون (در قسمتی كه پوست به چوب می‌چسبد) و دست چپ در سمت چپ ساز به موازات پرده گردانها و به طور مایل حركت كند. به این ترتیب دستها در طرفین ساز قرار می‌گیرند.

وسعت ساز قانون در كشورهای مختلف:

سازقانون در كشورهای مختلف (مانند مصر، تركیه، ارمنستان و شوروی، ایران و...) به اندازة ها و با وسعت‌های متفاوت ساخته شده است و بدین جهت تعیین یك وسعت واحد برای سازقانون مقدور نیست.

* قانونهای (مصری) 26 صدایی

* قانونهای (تركیه) 24 و 25 صدایی

* قانونهای (ارمنی) 22 صدایی

* قانونهای (ایرانی) 27 صدایی

هنری جورج فارمر چنین می‌نویسد: ساز «نزهه» دوبار بزرگتر از سازی است که ذوزنقه شکل بوده و به نام «قانون» خوانده می‌شود. در حالی که ساز دومی قانون به فارابی نسبت داده شده، ساز اولی «نزهه» را بایستی از ابداعات صفی الدین عبدالمومن دانست.

نوازندگان قانون

رحیم قانونی

جلال قانون

مهدی مفتاح

سینا آقارضی

ملیحه سعیدی





نوع مطلب : ساز قانون، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

پنجشنبه 19 اردیبهشت 1392
دوشنبه 5 تیر 1396 07:18 ب.ظ
Glad to be one of many visitors on this awing internet site :D.
دوشنبه 18 اردیبهشت 1396 08:56 ق.ظ
Inspiring quest there. What happened after?
Thanks!
پنجشنبه 24 فروردین 1396 08:46 ب.ظ
Appreciating the hard work you put into your website and in depth information you present.

It's good to come across a blog every once in a while that isn't the
same outdated rehashed information. Excellent read! I've bookmarked your site and I'm including
your RSS feeds to my Google account.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :